De bibliotheek van Keerbergen: circulair, mooi en gedragen

Een perfect voorbeeld daarvan is de bibliotheek van Keerbergen. Daar tonen ze hoe een slimme en sufficiënte aanpak niet alleen leidt tot een duurzamer resultaat, maar ook tot een plek die leeft, verbindt en gedragen wordt door haar gebruikers.

De bibliotheek is al even in gebruik, maar is een mooi voorbeeld van hoe circulair denken in de praktijk uitdraait, en hoe lokale besturen met beperkte middelen toch ruimtelijke en sociale impact kunnen creëren. Daarom ging Kamp C er op bezoek op uitnodiging van interieurarchitect Stijn Ruys.

Circulair denken toegepast

In Keerbergen was er al een bibliotheek, maar die voldeed niet langer aan de noden van vandaag. Tegelijk stond in het bestaande ontmoetingscentrum de eerste verdieping nog leeg. Het lokaal bestuur wilde beide samenbrengen: een nieuwe bibliotheek, gecentraliseerd in het ontmoetingscentrum, met een voorzien budget voor nieuw meubilair en nieuwe verlichting.

Interieurarchitect Stijn Ruys ging met het dossier aan de slag en stelde zich de vraag: “Wat als we niet alles vervangen, maar vertrekken van wat er al is?” Zo kreeg het project in Keerbergen een andere logica. Het bestaande meubilair uit de oude bibliotheek bleef behouden, net als een groot deel van de verlichting. Die keuzes maakten niet alleen het project betaalbaarder, ze creëerden ruimte om het ontmoetingscentrum als geheel te versterken.

De boekenrekken van ruim veertig jaar oud werden niet vervangen, maar gerefurbished. Rond de bestaande structuren werd een nieuw houten frame gebouwd, gemaakt uit eenvoudig hout. In samenwerking met de schrijnwerkerij groeiden de oude rekken uit tot herkenbare designobjecten. Door de bestaande verlichting niet te vervangen, maar sfeerverlichting toe te voegen, werden looplijnen duidelijker en krijgt de bib een gezellige gloed.

Om ervoor te zorgen dat het ontwerp een breed draagvlak zou hebben werd er volop ingezet op participatie. Vrijwilligers, bibliotheekmedewerkers en gemeentelijke diensten werkten mee aan de uitvoering. Dat zorgde voor een breed gedragen ontwerp. De bibliotheek werd niet enkel heringericht: ze werd samen gemaakt.

De vrijgekomen middelen, dankzij de circulaire ingrepen, werden ingezet om plekken te creëren die voordien voornamelijk circulatieruimte waren. Deze zones kregen nieuwe functies en werden op die manier aangename verblijfsplekken. Jongeren gebruiken ze vandaag om te studeren, anderen om te lezen of af te spreken. Een deel van het overgebleven budget werd ook buiten ingezet. Het voorplein vergroende, er werden zitplekken gecreëerd en de patio op de eerste verdieping werd opgewaardeerd en opnieuw in gebruik genomen.

Flexibele elementen in de bibliotheek, zoals verrijdbare boxen en grote gordijnen, maken het mogelijk om ruimtes aan te passen aan verschillende noden en momenten. Het onthaal kreeg dan weer een centrale plek, wat de leesbaarheid van het gebouw verbetert.

Doorheen het hele project werd gekozen voor hergebruik en natuurlijke materialen als vertrekpunt. Het resultaat vandaag is een warme, toegankelijke bibliotheek die toont dat circulariteit met beperkte middelen kan en dat het tegelijkertijd een sterke sociale meerwaarde kan creëren.

Bibliotheken voor verandering

De bibliotheek van Keerbergen kan als voorbeeld dienen voor andere lokale besturen, maar staat daarin niet alleen. Ook in Beringen, Hoboken en andere gemeenten wordt geëxperimenteerd met een andere aanpak van publieke gebouwen. Bibliotheken zijn dan ook een dankbaar vertrekpunt. Het zijn laagdrempelige plekken waar veel inwoners over de vloer komen en waar ruimtelijke keuzes meteen merkbaar zijn.

Ook de bibliotheek van Sint-Antonius (Zoersel) hoort in dit duurzame rijtje thuis. Het gebouw werd ontwikkeld als piloot van het Eyes Hearts Hands Urban Revolution-project binnen de New European Bauhaus-call van het Europese Horizon-programma. Kamp C nam als duurzaamheidsadviseur deel aan dit project. In Zoersel werd bewust gezocht naar een nieuwe manier om een bibliotheek ruimtelijk en maatschappelijk te benaderen, met aandacht voor schoonheid, duurzaamheid en verbondenheid.

Samen tonen deze voorbeelden dat er geen vast model bestaat voor een duurzame bibliotheek, maar wel een gedeelde ambitie: publieke gebouwen zorgvuldiger benaderen, vertrekken van wat er al is en inzetten op plekken waar mensen elkaar kunnen ontmoeten.