Van stuwbalk tot zitbank: hoe A-Kwadraat laagwaardig circulair hout een tweede leven geeft

Voor een stuwbalk is het worden van een zitbank misschien wel de mooiste comeback die er bestaat. Hout dat ooit de lading van een schip vastzette, krijgt bij maatwerkbedrijf A-Kwadraat een tweede leven. En niet zomaar één: het wordt de achterste bank van de tribune in ons gloednieuwe Vonk-auditorium. Wij gingen kijken naar het prototype en spraken daar met Roel Proost, Business Unit Manager Hout van A-Kwadraat.

Leer A-Kwadraat kennen

Organisch gegroeid, zoals hout

Het verhaal is organisch gegroeid. A-Kwadraat was zelf al langer bezig met projecten uit hout, maar laagwaardig hout kwam pas ter sprake tijdens een reeks workshops. Op één daarvan leerden ze Veolia kennen, dat een vaste bron van stuwbalken bleek te hebben. Wat die stroom uitzonderlijk maakt? De afmetingen en secties van de balken liggen al twintig jaar vast. Daardoor kun je je productieproces er makkelijk op afstemmen en een nieuw product maken van de balken. Het deel dat te zwaar beschadigd is, wordt verwerkt tot spaanplaat. De rest krijgt een tweede leven.

Zo’n project vraagt wel om een andere aanpak. Op de klassieke manier werken, zou ervoor zorgen dat er te veel arbeid en te veel kosten in de keten zit. De grondstof, de verwerker, de winkel: elke schakel neemt zijn marge, tot het eindproduct onbetaalbaar wordt. Ga je in plaats daarvan met alle partijen samen aan tafel zitten om de kost en de gewenste kosten te bepalen, dan krijg je meteen een interessant geprijsd product.

Van ruwe balken tot afgewerkte producten

Maar hoe werkt dat productieproces dan? Het begint met het sorteren van balken op lengte voor een efficiënte stockage. Daarna worden ze verzaagd tot planken en opgelat, want het hout is nog niet gedroogd. In de oven verliest het vocht tot de vereiste 10 tot 12% bereikt is, de norm voor hout dat binnen gebruikt wordt. Vervolgens wordt het geschaafd, verlijmd tot een paneel en geschuurd om de lijmnaden weg te werken. Zodra die panelen klaar zijn, kan het meubel worden samengesteld. Circulaire bronnen vragen doorgaans best wat voorbehandeling voor ze in een machine kunnen. Daar liggen grote kansen voor maatwerkbedrijven als A-Kwadraat.

Groter dan een bank

Voor A-Kwadraat is onze zitbank een relatief klein project, maar de ambitie erachter is veel groter: meer tractie krijgen voor het gebruik van laagwaardige materialen. “Als een aannemer morgen vraagt om alle deurstijlen voor een nieuwbouw in Antwerpen circulair te maken, dan kunnen we dat,” vertelt Roel. Ook stuwbalken die door schade toch onregelmatige afmetingen blijken te hebben, vormen daarbij geen probleem. A-Kwadraat beschikt over machines die dergelijke afwijkingen opvangen, zonder dat er eerst gesorteerd moet worden.

Hetzelfde hout, een tweede leven

Wat mensen moeten voelen wanneer ze de zitbank ontdekken? Dat hangt ervan af wie ernaar kijkt. Iemand die niet werkzaam is in de bouw, vindt het hopelijk esthetisch mooi. Er zitten heel wat kleurverschillen in de bank, doordat de balken uit uiteenlopende houtsoorten zijn samengesteld. Bij een vakgenoot hoopt Roel vooral op herkenning: dat er wel iets moois te maken valt, en dat op grote schaal, van laagwaardig circulair hout.

Nieuw hout kost al snel meer dan €1000 per kubieke meter. In het magazijn van A-Kwadraat toont hij ons twee stapels hout naast elkaar: de ene stapel ziet eruit alsof ze regelrecht naar het containerpark moet, hout waar je op het eerste gezicht niets meer mee kan. De andere stapel oogt hoogwaardig. Nochtans blijkt dat de tweede stapel net verwerkt werd uit de eerste. A-Kwadraat verwerkt namelijk oude meerpalen tot de nieuwe roeitoren voor de plas in Mechelen: dezelfde grondstof, een tweede leven.

Een groeimarkt in twee richtingen

Roel is er dan ook van overtuigd dat circulaire producten in de bouw een groeimarkt zijn op verschillende vlakken. Enerzijds is er historisch hout dat nog niet circulair werd ingezet: het hout dat bijvoorbeeld vrijkomt bij de sloop van gebouwen. Overheden zouden in hun bestekken meer moeten voorschrijven om circulair materiaal te gebruiken, vindt hij, want anders blijft het concurreren met nieuwe materialen. Anderzijds is er circulair nieuw hout: hout dat vanaf het ontwerp al bedacht is om later weer uit elkaar gehaald te kunnen worden, zonder lijm of nagels. Dat staat misschien nog in de kinderschoenen, maar ook daar zit Roel grote kansen voor maatwerkbedrijven. Al benadrukt hij dat het businessmodel vanaf het begin moet kloppen, en dat begint bij samenwerking. Niet achteraf, maar vanaf minuut één.