Circulair bouwen: “Materialenpaspoort maakt hergebruik van materialen makkelijker”

4 oktober 2018 door Diana Grasso

3 circulair bouwen - bamb - new-office-building.jpg

Het gebruik van circulaire materialen is een belangrijk onderdeel van circulair bouwen. De materialen worden zo lang mogelijk (her)gebruikt, tot ze uiteindelijk op een milieuvriendelijke manier worden afgebroken. “Een materialenpaspoort kan een hulpmiddel zijn om materialen opnieuw te gebruiken of terug te winnen”, zegt Wim Debacker van onderzoekscentrum VITO.  

De term ‘circulaire materialen’ omvat meerdere lagen. De uitdrukking verwijst enerzijds naar materialen die recycleerbaar of biodegradeerbaar zijn, en anderzijds naar producten of bouwcomponenten die vlot ontmanteld kunnen worden, zodat ze zo lang mogelijk hoogwaardig hergebruikt kunnen worden. In het ideale geval komen de twee aspecten samen in één product of bouwcomponent.

“Circulaire materialen maken deel uit van een samenspel tussen producenten en gebouwontwerpers”, legt Wim Debacker uit. “De producent biedt een kwalitatief, gezond en herbruikbaar product aan en de architect kiest voor een ontwerp in laagjes, zodat de verschillende materialen apart vervangen kunnen worden. Dat noemen we functional layering.”

Circulaire pilootprojecten

Het gebruik van circulaire materialen wordt treffend gedemonstreerd in de Reversible Experience Modules (REM) van de PEA Nederland. Dat zijn uiteenlopende gebouwonderdelen (zoals een woonkamer, een bureauhoek en een gang) die tijdelijk worden opgebouwd uit herbruikbare producten en materialen. Meer dan zeventig modules worden samengebracht in een reizend tentoonstellingspaviljoen, waar bezoekers ze zelf kunnen ontmantelen en opnieuw kunnen opbouwen. De hele tentoonstelling wordt meerdere keren afgebroken en heropgebouwd op verschillende locaties.

“Een meer concrete toepassing van circulair materialengebruik vinden we in Essen, een stad in het Duitse Ruhrgebied. Daar wordt de laatste hand gelegd aan The New Office Building, een kantoorgebouw met meer dan tweehonderd werkruimtes voor de mijnbouwonderneming RAG Group. Het gebouw komt op het gesaneerde terrein van een vroegere steenkoolmijn”, vertelt Wim Debacker.

“The New Office Building is een pilootproject rond duurzaam ontwerpen met een speciale focus op cradle-to-cradle-principes. Het project vertrekt van herbruikbare en/of recycleerbare gebouwonderdelen die worden gebouwd met duurzame materialen. Sommige delen van het kantoorgebouw, zoals de daktuin van 3000 vierkante meter, zullen toegankelijk zijn voor het publiek. Eind dit jaar worden de werkzaamheden afgerond.”

Materialenpaspoort

The New Office Building en de Reversible Experience Modules maken deel uit van BAMB 2020 (Buildings As Material Banks), een project dat ijvert voor meer hergebruik van materialen. De projectpartners experimenteren met concrete initiatieven die circulair bouwen op verschillende niveaus tastbaar maken: gezonde materialen, aanpasbaarheid, biodegradeerbare materialen, een vlotte ontmanteling…

“Een belangrijk onderdeel van BAMB 2020 is de opmaak van materialenpaspoorten”, zegt Wim Debacker. “Zo’n paspoort omvat digitale data van materialen en producten die in gebouwen gebruikt worden, zoals hun historiek, de mate waarin bouwcomponenten hergebruikt kunnen worden, hoe dat kan gebeuren, het potentieel voor recyclage en biodegradatie ... Zowel The New Office Building als de REMs beschikken over uitgebreide materiaalpaspoorten. Als ze ooit gedemonteerd moeten worden, weten we precies welke materialen erin zitten en op welke manier ze hergebruikt kunnen worden.”

Betaalbaar bouwen

Circulaire bouwoplossingen vragen vaak een iets hogere investeringskost dan de traditionele werkwijzen. Toch bieden ze ook nieuwe kansen om betaalbaar te bouwen. Voorwaarde is dan wel dat het hele bouwproces wordt herbekeken. Wim Debacker: “VITO werkt mee aan Woon C, een denk- en doetank die circulaire bouwoplossingen inzet om de financiële druk op (ver)bouwers te verminderen. We experimenteren onder meer met alternatieve verdien- en financieringsmodellen, waarbij de bewoner wel het gebruiksrecht verkrijgt van een gebouw en zijn componenten, maar niet (of maar deels) het eigendomsrecht.”

“Omdat het over circulaire bouwoplossingen gaat, is er een incentive voor de bouwfabrikant (of een derde partij) om goed onderhouden producten te recupereren in ruil voor een gebruiksrecht en/of prestatiegerichte leasing. Die vergoeding wordt bijvoorbeeld op maandelijkse basis afbetaald. Zo worden kwalitatieve oplossingen toegankelijker. Op korte termijn gaan we onze nieuwe ideeën uittesten via de bouw van een kleine woning in Wilsele. Dat wordt wellicht de eerste circulaire woning in Vlaanderen, naar analogie van het eerste circulaire bedrijventerrein dat Kamp C straks bouwt in Westerlo.”

Meer info: www.bamb2020.eu en http://vlaanderen-circulair.be/nl/doeners-in-vlaanderen/detail/woonc 

Labels:

  • 3D-pioniers van Thomas More Bouw printen op Kamp C

    Een groep gemotiveerde studenten van Thomas More Bouw zijn al enkele maanden aan het experimenteren met de 3D-betonprinter op de site van Kamp C in Westerlo, in het kader van het project C3PO. Ze willen een rijtjeshuis met twee verdiepingen printen. Momenteel onderzoeken de studenten welke materialen en structuren optimaal passen. Het schooljaar loopt bijna af en in september gaan de studenten naar hun derde Bachelor. We spraken Joost en Antonie, één van de 3D-pioniers van Thomas More Bouw.

    Lees meer
  • “Circulair aanbesteden levert meer innovatieve, duurzame voorstellen op”

    De markt voldoende ruimte geven om zelf innovatieve voorstellen te doen voor een bouwproject: dat is de kern van circulair aanbesteden. “Als de focus niet op de laagste prijs maar op het beste voorstel ligt, komen aannemers en uitvoerders veel creatiever uit de hoek”, zegt Jonathan Verdonck van Kamp C

    Lees meer
  • Blog 1: Nieuwe blog gidst bouwsector door de transitie

    Onze samenleving moet dringend evolueren naar meer duurzaamheid en innovatie. Hoe verloopt die transitie in de bouwsector en welke rol kan Kamp C daarin spelen? Directeur Peter-Paul van den Berg toont de weg in een nieuwe, inspirerende blog.

    Lees meer
  • Circulair bouwen: 7 tips van een architect

    Nu duurzaam bouwen stilaan ingeburgerd raakt, komt de overtreffende trap in het verschiet: circulair bouwen. Daarbij ligt de nadruk niet alleen op duurzame materialen en technieken, maar vooral ook op flexibiliteit en demonteerbaarheid. Hoe zorg je ervoor dat een gebouw moeiteloos een tweede leven krijgt? Kris Blykers van A-tract Architecture geeft tips.

    Lees meer
  • ABN AMRO ruilt klassiek kantoor voor circulaire proeftuin

    De Nederlandse bank ABN AMRO kampte al een tijdje met een tekort aan vergaderlokalen. De bouwplannen om hun kantoortoren in Amsterdam uit te breiden lagen klaar. Maar de bank gooide het roer om en besloot een circulair gebouw neer te zetten dat bijdraagt aan een duurzame samenleving.

    Lees meer
  • Restaurant in Utrecht scoort met innovatief businessmodel

    Een volledig demontabel gebouw, opgetrokken volgens circulaire principes: restaurant The Green House in Utrecht is een knap staaltje circulair bouwen. Maar wat het concept echt innovatief maakt, is het businessmodel dat erachter schuilgaat. “Zaken als meubilair en verlichting worden niet aangekocht maar geleased. Zelfs de kruiden in de serre worden betaald per gebruik.”

    Lees meer
  • Veroorzaakt Cross Laminated Timber een revolutie in de bouw?

    Met een team van 8 medewerkers 62 serviceflats optrekken in 6 weken tijd? De disruptieve bouwtechniek Cross Laminated Timber (CLT) maakt het mogelijk. De bedrijven Beneens en CLT-S sprongen al op de kar en doen voor Kamp C de voordelen van deze innovatieve bouwmethode uit de doeken.

    Lees meer
  • Een huis als een IKEA-meubel: Vlaams bedrijf lanceert zelfbouwpakket-ten

    Het Vlaamse bouwbedrijf Systimber wil de Europese bouwmarkt veroveren met een eenvoudig maar slim concept: een massieve houtbouwconstructie die je in elkaar kan zetten zonder hijswerktuigen.

    Lees meer
  • Omgekeerd bouwen: tot 35% goedkoper en dubbel zo snel

    De Belgische start-up Bhaluu Construction maakt gebruik van een omgekeerde bouwmethode, waarbij de wanden van binnen naar buiten worden opgetrokken. De innovatieve techniek kan naar verluidt 35 procent op de kostprijs en 55 procent op de bouwtijd besparen.

    Lees meer
  • Bouwen zonder nagels en schroeven

    WOODinc levert duurzame houtskeletbouw die je zelf kunt monteren en hergebruiken.

    Lees meer
Sluiten